รัชกาลที่๑ แห่งราชจักรีวงศ์

 

พระนาม พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  
พระนามเต็ม สมเด็จพระบรมราชาธิราชรามาธิบดี ศรีสินทรบรมมหาจักรพรรดิราชาธิบดินทร  ธรณินทราธิราชรัตนากาศภาศกรวงษ องค์ปรมาธิเบศร ตรีภูวเนตรนาถนายก ดิลกรัตนราชชาติอาชาวไศรย สมุทัยคโรมนต์ สกลจักรวาฬาธิเบนทร์ สุริเยนทราธิบดินทร หริหรินทราชาดาธิบดี ศรีสุวิบุลยคุณอัขณิฐ ฤทธิราเมศวรมหันต บรมธรรมิกราชาธิราช เดโชไชยพรหมเทพาดิเทพนฤบดินทร ภูมินทรปรมาธิเบศรไลกเชฐวิสุทธรัตนมงกุฏ ประเทศคตามหาพุทธางกูรบรมบพิตร พระพุทธเจ้าอยู่หัว คือ สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย์ 
พระนามย่อ  -
พระนามเดิม ทองด้วง 
พระราชสมภพ ที่นิวาสสถานภายในกำแพงพระนครศรีอยุธยา ตำบลป่าตอง 
วันพุธ เดือน ๔ แรม ๕ ค่ำ เวลา ๓ ยาม ปีมะโรง อัฐศก จุลศักราช ๑๐๙๘   
ตรงกับวันที่ ๓๐ มีนาคม พุทธศักราช ๒๒๗๙ ในรัชกาลของพระเจ้าอยู่หัวบรมโกษฐ์ 
เป็นบุตรคนที่ ๔ ของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (พระนามเดิม "ทองดี" ดำรงบรรดาศักดิ์เป็น หลวงพินิจอักษร ตำแหน่งเสมียนตรา ในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ) และพระอัครชายา (พระนามเดิม "หยก") 
เสวยราชสมบัติ ปราบดาภิเษกขึ้นครองราชย์ เป็นพระเจ้าแผ่นดินแห่งกรุงสยาม 
เมื่อวันที่ ๖ เมษายน พุทธศักราช ๒๓๒๕ (ตรงกับ วันเสาร์ เดือน ๕ แรม ๙ ค่ำ ปีขาล จัตราศก จุลศักราช ๑๑๔๔) ขณะมีพระชนมายุได้ ๔๕ พรรษา 
พระราชโอรส-ราชธิดา รวมทั้งสิ้น ๔๒ พระองค์ 
เสด็จสวรรคต เมื่อวันพฤหัสบดี เดือน ๙ แรม ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็ง เอกศก จุลศักราช ๑๑๗๑ 
ตรงกับวันที่ ๗ กันยายน พุทธศักราช ๒๓๕๒  พระชนมพรรษา ๗๔ พรรษา 
เสด็จดำรงสิริราชสมบัติได้ ๒๗ พรรษา  
วัดประจำรัชกาล วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) 
ตราประจำรัชกาล    | คลิก! ดูโดยรวมทุกรัชกาล |

เหตุการณ์สำคัญ

พ.ศ.๒๓๒๕ 
  • ขึ้นครองราชย์ สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ 
  • ตั้งพิธียกเสาหลักเมืองพระนครใหม่ ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา เมื่อวันอาทิตย์ ที่ ๒๑ เมษายน ตรงกับ เดือน ๖ ขึ้น ๑๐ ค่ำ เวลาย่ำรุ่งแล้ว ๔๕ นาที 
    พระราชทานนามพระนครใหม่ว่า "กรุงเทพมหานคร บวรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุทธยามหาดิลกภพนพรัตน์ราชธานีบุรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถานอมรพิมารอวตารสถิต สักกะทัตติยะวิษณุกรรมประสิทธิ์" (ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงแปลงสร้อยพระนามพระนครจาก "บวรรัตนโกสินทร์" เป็น "อมรรัตนโกสินทร์")
  • องเชียงสือ (ญวน) เชื้อสายราชวงศ์เหวียน กษัตริย์ญวนพ่ายแพ้ต่อกบฏไกเซินที่เข้ายึดไซ่ง่อนได้ ขอเข้าพึ่งพระบรมโพธิสมภาร 
  • นักองค์เอง (เขมร) ขอเข้าพึ่งพระบรมโพธิสมภาร
  • โปรดให้อาลักษณ์คัดนิทานอิหร่านราชธรรม
พ.ศ.๒๓๒๖
  • กำหนดระเบียบการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
  • ทรงพระราชนิพนธ์บทละครเรื่องอุณรุท
พ.ศ.๒๓๒๗
  • โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร จากหอพระแก้วในพระราชวังเดิม แห่ข้ามมาประดิษฐาน ณ พระอุโบสถในพระราชวังใหม่ ทรงพระราชทานนามพระอารามว่า "วัดพระศรีรัตนศาสดาราม" ใช้เป็นที่ประชุมในพระราชพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยา
  • สงครามเก้าทัพ พระเจ้าปดุง กษัตริย์พม่าทรงกรีธาทัพเข้ามาตีเมืองไทยตั้งแต่เหนือ จดใต้ รวม ๙ ทัพ  กองทัพไทยตีกองทัพพม่าแตกพ่ายยับเยินไปทุกทัพ 
พ.ศ.๒๓๒๘
  • โปรดให้ตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมบูรณ์แบบ อย่างโบราณราชประเพณี ณ พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท  โปรดให้สร้างขึ้นด้วยไม้ทั้งองค์ หลังคาคาดด้วยดีบุก โดยถ่ายแบบจากพระที่นั่งสรรเพชญปราสาทในพระนครศรีอยุธยา 
พ.ศ.๒๓๒๙
  • สงครามรบพม่าที่ท่าดินแดง
  • ทรงพระราชนิพนธ์ นิราศรบพม่าท่าดินแดง
  • กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ทรงนำทัพไปรับทัพพม่าที่เข้ามาทางใต้ แต่เมื่อกองทัพไปถึงพม่าพากันถอยหนีไปแล้ว  เวลานั้นพอดีกับเจ้าเมืองตานีคิดแข็งเมือง จึงทรงยกทัพไปตีเมืองตานีได้เช่นเดิม และนำปืนใหญ่ประจำเมืองขึ้นมาน้อมเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระเชษฐาธิราช 
  • โปรตุเกสขอเข้ามาเจริญพระราชไมตรี
  • อังกฤษเช่าเกาะปีนัง จากพระยาไทรบุรี
พ.ศ.๒๓๓๐
  • องเชียงสือเขียนหนังสือขอถวายบังคมลา ลอบหนีไปกู้บ้านเมืองได้สำเร็จ ตั้งตัวเองเป็นพระเจ้าเวียตนามญาลอง 
  • เสด็จพระราชดำเนินไปทรงบัญชาการทัพ ตีค่ายปีกกาของพม่า ที่จะเป็นทางเดินทัพไปยังเมืองทวาย  และตีค่ายปีกกาแตกภายในวันเดียว 
พ.ศ.๒๓๓๑
  • โปรดเกล้าฯ ให้อาราธนาพระสงฆ์ชั้นพระราชาคณะและราชบัณฑิตทั้งหลาย ประชุมทำสังคายนาพระไตรปิฎกขึ้นที่วัดนิพพานาราม ใช้เวลา ๕ เดือน แล้วเสร็จในปี พ.ศ.๒๓๓๒       แล้วโปรดให้จารึกลงลานไว้เป็นพระไตรปิฎกฉบับหลวง ปิดทองทึบทั้งใบปกหน้าและหลังกรอบ เรียกว่า พระไตรปิฎกฉบับทอง ให้เก็บรักษาไว้ที่หอพระมนเทียรธรรม ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ต่อมาเกิดเพลิงไหม้หอพระมนเทียรธรรม แต่มิทันไหม้พระไตรปิฎกเพราะอัญเชิญออกมาทัน จึงโปรดให้สร้างพระมณฑปขึ้นเป็นที่เก็บพระไตรปิฎกแทน ส่วนหอพระมนเทียรธรรมนั้น โปรดให้สร้างขึ้นใหม่ด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือของพระมณฑป 
พ.ศ.๒๓๓๒
  • เกิดอสนีบาตตกต้องที่หน้ามุขเด็จ เพลิงลุกลามไหม้พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท เสียหายเกือบทั้งองค์ จึงโปรดให้รื้อลง แล้วสร้างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทขึ้นแทน 
พ.ศ.๒๓๓๓
  • องเชียงสือกู้บ้านเมืองสำเร็จ จัดต้นไม้เงิน ต้นไม้ทองมาถวาย
พ.ศ.๒๓๓๗
  • ทรงอภิเษกให้นักองค์เอง เป็น สมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดี ไปครองกรุงกัมพูชา
พ.ศ.๒๓๓๘
  • ชำระพระราชพงศาวดาร
  • โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระมหาพิชัยราชรถ สำหรับอัญเชิญพระอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ซึ่งต่อมาใช้เป็นพระราชรถอัญเชิญพระบรมศพพระมหากษัตริย์ไปยังทุ่งพระเมรุ 
  • มีช้างเผือกเชือกแรกมาสู่พระบารมี ได้รับพระราชทานนามว่า พระอินทรไอยราคชาชาติฉัททันต์ พิศผิวพรรณเผือกราตรี ศรียอดตองตากแห้ง วิศณุแกล้งรังรักษ์ มงคลลักษณเลิศฟ้า 
พ.ศ.๒๓๓๙
  • งานสมโภชพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก
พ.ศ.๒๓๔๐
  • ทรงพระราชนิพนธ์บทละคร เรื่อง รามเกียรติ์
พ.ศ.๒๓๔๒
  • โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเวชยันตราชรถ
พ.ศ.๒๓๔๔
พ.ศ.๒๓๔๕
  • ราชาภิเษกพระเจ้าเวียตนามญาลอง (องเชียงสือ)
พ.ศ.๒๓๔๗
  • โปรดเกล้าฯ ให้นักปราชญ์ราชบัณฑิต ประชุมชำระพระราชกำหนดบทอัยการบรรดามีอยู่ในหอหลวง ที่ตกทอดมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา จัดประมวลหมวดหมู่ให้ถูกต้องยุติธรรม พร้อมกับเขียนเป็นลายลักษณ์อักษรรวม ๓ ฉบับ ให้เก็บรักษาไว้ที่ห้องเครื่องฉบับหนึ่ง ที่หอหลวงฉบับหนึ่ง และที่ศาลหลวงสำหรับลูกขุนฉบับหนึ่ง โดยประทับตราพระราชสีห์ ตราพระคชสีห์ ตราบัวแก้ว เป็นสำคัญทุกฉบับ  กฎหมายฉบับนี้จึงเรียกว่า  "กฎหมายตราสามดวง" 
พ.ศ.๒๓๔๙
  • ทรงอภิเษกให้ นักองค์จันทร์ เป็น สมเด็จพระอุทัยราชา ครองกรุงกัมพูชา
พ.ศ.๒๓๕๐
  • เริ่มสร้างวัดสุทัศน์เทพวราราม
พ.ศ.๒๓๕๒
  • เสด็จสวรรคต
 
 

ปรับปรุงล่าสุดวันที่  09 สิงหาคม 2548 17:47 น.

 

อ้างอิง :
  • ประกอบ โชประการ, ประยุทธ สิทธิพันธ์, สมบูรณ์ คนฉลาด. 
    หนังสือ ๙ พระมหากษัตริย์ไทยครองกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปี. กรุงเทพฯ : วิชัย อังศุสิงห์  หนังสือพิมพ์รวมข่าว 2525.
  • กระทรวงศึกษาธิการ. กรมวิชาการ. ฉัตรแก้วเก้าแผ่นดิน. กรุงเทพฯ : คุรุสภา 2540.
  • สำนักราชเลขาธิการ. สมุดภาพเหตุการณ์สำคัญของกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์กรุงเทพ 2525.